- क्रीडेला शिक्षणाचे माध्यम म्हणून अधोरेखित करणाऱ्या कार्याची दखल
बेळगाव : क्रीडा प्रशासन, शिक्षण, युवक सक्षमीकरण आणि समाजविकास या क्षेत्रांतील सातत्यपूर्ण योगदानाबद्दल यक्षित युवा प्रतिष्ठानचे संस्थापक व अध्यक्ष तायक्वांदो मास्टर श्रीपाद रवि राव यांना ‘प्राइड ऑफ इंडिया – आउटस्टँडिंग कॉन्ट्रिब्युशन टू स्पोर्ट्स अँड एज्युकेशन पुरस्कार २०२६’ प्रदान करण्यात आला आहे. द इंडियन फोरम फॉर सोशल लीडर्स अँड अचिव्हर्स या संस्थेतर्फे त्यांना हा पुरस्कार देण्यात आला.
स्पर्धात्मक क्रीडेपलीकडे जाऊन शिक्षण, चारित्र्यनिर्मिती, युवक विकास आणि सामाजिक परिवर्तनाचे माध्यम म्हणून क्रीडेचा उपयोग करण्याचे कार्य तायक्वांदो मास्टर श्रीपाद रवि राव यांनी केले आहे. दोन दशकांहून अधिक काळाच्या त्यांच्या कारकिर्दीत आंतरराष्ट्रीय क्रीडा क्षेत्रातील अनुभव, तांत्रिक नेतृत्व, संस्थात्मक उभारणी आणि समाजाभिमुख उपक्रमांचा समावेश आहे. त्यांच्या कार्यातील विशेष उल्लेखनीय बाब म्हणजे ‘क्रीडा म्हणजे शिक्षण’ ही संकल्पना त्यांनी स्वतंत्र कायदेशीर अभ्यासाच्या आधारे आयकर अपीलीय न्यायाधिकरणाच्या पणजी खंडपीठासमोर मांडली.
यक्षित युवा प्रतिष्ठानच्या वतीने न्यायाधिकरणासमोर अधिकृत प्रतिनिधी म्हणून बाजू मांडताना श्रीपाद रवि राव यांनी संबंधित कायदेशीर तरतुदी आणि न्यायनिर्णयांचा स्वतंत्र अभ्यास केला. कोणत्याही वकिलाची नियुक्ती न करता त्यांनी स्वतः प्रकरणाची मांडणी केली. पद्धतशीर क्रीडा प्रशिक्षण हे केवळ शारीरिक व्यायाम किंवा स्पर्धेपुरते मर्यादित नसून, त्यातून ज्ञान, कौशल्य, मानसिक क्षमता आणि चारित्र्य यांचा विकास होतो, असा युक्तिवाद त्यांनी केला. न्यायाधिकरणाने पद्धतशीर क्रीडा प्रशिक्षणातून ज्ञान, कौशल्य, मन आणि चारित्र्य यांचा विकास होत असल्याने ते आयकर अधिनियम, १९६१ च्या कलम २(१५) मधील ‘शिक्षण’ या संकल्पनेत येते, असा निष्कर्ष नोंदविला. तसेच प्रतिष्ठानच्या कलम १२एबी आणि ८०जी अंतर्गत नोंदणी अर्जांशी संबंधित अपीलांना मान्यता दिली. क्रीडा क्षेत्रातील अनुभव, शिक्षणविषयक दृष्टिकोन आणि स्वतंत्र कायदेशीर संशोधन यांची सांगड घालणारे हे कार्य त्यांच्या योगदानातील महत्त्वपूर्ण पैलू ठरले आहे.
शैक्षणिक क्षेत्रात श्रीपाद रवि राव यांनी शारीरिक शिक्षण विषयातील पदव्युत्तर पदवी (एम.पी.एड.), तायक्वांदो विशेषीकरणासह क्रीडा प्रशिक्षणातील पदव्युत्तर पदविका आणि सार्वजनिक प्रशासन विषयातील पदवी प्राप्त केली आहे. सध्या ते पॅरिस, फ्रान्स येथील ईस्ट ब्रिज विद्यापीठात क्रीडा प्रशासन आणि सुशासन या विषयात डॉक्टरेटसाठी संशोधन करीत आहेत. शारीरिक शिक्षण, क्रीडा प्रशिक्षण आणि सार्वजनिक प्रशासन या विषयांतील त्यांचा अभ्यास क्रीडा प्रशासन, संस्थात्मक व्यवस्थापन, खेळाडू विकास आणि क्रीडेच्या शैक्षणिक मूल्याविषयीच्या कार्याला पूरक ठरतो.
जागतिक तायक्वांदो संघटनेचे आंतरराष्ट्रीय प्रशिक्षक प्रमाणपत्र, कुक्कीवॉनचा चौथा डॅन ब्लॅक बेल्ट आणि एनएसएनआयएसअंतर्गत तायक्वांदो प्रशिक्षकाचे प्रमाणपत्र अशी त्यांची व्यावसायिक पात्रता आहे. प्रशिक्षक, पंच आणि तांत्रिक अधिकारी म्हणून त्यांनी राष्ट्रीय व राज्यस्तरीय स्पर्धा, सीबीएसई आणि स्कूल गेम्स फेडरेशन ऑफ इंडिया (एसजीएफआय) स्पर्धा तसेच विद्यापीठस्तरीय स्पर्धांमध्ये योगदान दिले आहे. तांत्रिक कामकाज, स्पर्धा संचालन, स्पर्धा व्यवस्थापन आणि खेळाडू विकास या क्षेत्रांतील त्यांचा अनुभव उल्लेखनीय आहे. २०१९ मध्ये गोवा येथे झालेल्या आंतरराष्ट्रीय बीच कॉम्बॅट गेम्समध्ये भारताचे प्रतिनिधित्व करत त्यांनी सुवर्णपदक पटकावले.
तांत्रिक आणि स्पर्धात्मक कामगिरीबरोबरच तायक्वांदो मास्टर राव यांनी क्रीडेचा उपयोग व्यापक शैक्षणिक आणि सामाजिक उद्दिष्टांसाठी केला आहे. यक्षित युवा प्रतिष्ठान आणि २०१२ मध्ये स्थापन केलेल्या राव्ज युवा अकादमीच्या माध्यमातून ते खेळाडू विकास, क्रीडा शिक्षण, महिलांची सुरक्षितता, युवक सक्षमीकरण आणि समाजकल्याणासाठी कार्य करतात. बेळगाव हे त्यांच्या या कार्याचे प्रमुख केंद्र आहे. पद्धतशीर क्रीडा प्रशिक्षणातून युवकांमध्ये शिस्त, आत्मविश्वास, नैतिक मूल्ये आणि सामाजिक जबाबदारीची जाणीव निर्माण होऊ शकते, असा त्यांचा दृष्टिकोन आहे.
त्यांच्या कार्याची दखल राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर घेण्यात आली आहे. २०२२ मध्ये त्यांना ‘वर्ल्ड स्पोर्ट्स स्टार पुरस्कार’ प्रदान करण्यात आला. अमेरिकेतील इंटरनॅशनल मार्शल आर्ट्स हॉल ऑफ फेममध्ये उत्कृष्ट तायक्वांदो प्रशिक्षक म्हणून त्यांचा समावेश करण्यात आला असून, ‘तायक्वांदो हॉल ऑफ फेम इंडिया’मध्येही २०२२ मध्ये त्यांना स्थान मिळाले. २०२० मध्ये कर्नाटक सरकारच्या जलसंपदा मंत्र्यांनी तायक्वांदो क्षेत्रातील योगदानाबद्दल त्यांचा गौरव केला. २०२५ मध्ये क्रीडा प्रशासन आणि समाजसेवेतील योगदानासाठी त्यांना ‘इंटरनॅशनल आयकॉन पुरस्कार’ प्रदान करण्यात आला. महिलांचे सक्षमीकरण आणि ग्रामीण भागातील क्रीडा प्रतिभेला प्रोत्साहन देण्याच्या त्यांच्या कार्याचीही दखल घेण्यात आली. त्यांच्या कामगिरीची नोंद ‘इंटरनॅशनल वर्ल्ड रेकॉर्ड्स बुक’मध्ये झाली आहे. जानेवारी २०२६ मध्ये स्थानिक ब्राह्मण ग्लोबल परिषदेत क्रीडा प्रशासन आणि मानवतावादी कार्यातील योगदानाबद्दल त्यांचा ‘युथ आयकॉन’ म्हणून गौरव करण्यात आला. कित्तूर राणी चन्नम्मा विद्यापीठ, बेळगाव यांनी युवक सक्षमीकरण, क्रीडा प्रसार, समाजकल्याण आणि नैतिक क्रीडा प्रशासनातील योगदानाबद्दल त्यांची प्रशंसा केली आहे. तसेच बेळगावचे जिल्हाधिकारी तथा जिल्हादंडाधिकारी यांनी त्यांची राष्ट्रीय युवा पुरस्कारासाठी अधिकृत शिफारस केली आहे.
‘प्राइड ऑफ इंडिया पुरस्कार २०२६’ द इंडियन फोरम फॉर सोशल लीडर्स अँड अचिव्हर्स या संस्थेतर्फे प्रदान करण्यात येतो. या पुरस्काराचे प्रदान फोरमचे अध्यक्ष आणि तमिळनाडू न्यायव्यवस्थेचे माजी न्यायाधीश डॉ. के. वेंकटेशन यांच्या हस्ते करण्यात आले.
क्रीडा कौशल्य, शैक्षणिक दृष्टिकोन, संस्थात्मक जबाबदारी आणि समाजसेवा यांची सांगड घालणारे तायक्वांदो मास्टर श्रीपाद रवि राव यांचे कार्य वैशिष्ट्यपूर्ण ठरले आहे. पद्धतशीर क्रीडा प्रशिक्षणाच्या शैक्षणिक मूल्याविषयी त्यांनी केलेल्या प्रयत्नांमुळे त्यांच्या कार्याला वेगळी ओळख मिळाली आहे. क्रीडा ही केवळ पदके आणि स्पर्धांपुरती मर्यादित नसून शिक्षण, चारित्र्यनिर्मिती, सक्षमीकरण आणि राष्ट्रनिर्मितीचे प्रभावी माध्यम ठरू शकते, हा विचार त्यांच्या कार्यातून पुढे येतो.
