- दमदार काव्यवाचन अन् सुरेल गायनाने सीमा कणबरकर यांनी जिंकली रसिकांची मने !
- स्त्रीवेदना, सामाजिक वास्तव, निसर्गाची व्यथा अन् प्रेमभावनांचा कवितेतून प्रभावी आविष्कार
बेळगाव : स्त्रीजीवनातील वेदना, स्त्रीभ्रूणहत्येचे भीषण वास्तव, स्त्रीस्वातंत्र्याचा संघर्ष, शेतकरी कुटुंबाची व्यथा, निसर्गाचा होत चाललेला ऱ्हास, प्रेमातील विरह, बालपणीच्या आठवणी आणि मायमराठीचा अभिमान अशा विविध भावविश्वांचा आपल्या कवितांमधून प्रभावी आविष्कार घडवत कवयित्री सीमा कणबरकर यांनी रसिकांना अक्षरशः मंत्रमुग्ध केले. त्यांच्या कवितांमधील सामाजिक जाणीव, आशयाची व्यापकता, शब्दांची ताकद आणि दमदार सादरीकरणाने उपस्थितांच्या मनाचा ठाव घेतला. विशेषतः गेय कवितांना आपल्या सुरेल आवाजाची जोड देत त्यांनी मैफलीत एक वेगळाच रंग भरला. त्यांच्या प्रत्येक कवितेला रसिकांनी टाळ्यांच्या कडकडाटात भरभरून दाद दिली.
राज्य मराठी विकास संस्था, मुंबई यांच्या प्रेरणेने शब्दगंध कवी मंडळ संघ, बेळगाव यांच्या वतीने आयोजित ‘कवी समजून घेताना’ या उपक्रमांतर्गत ‘आठवांच्या तळाशी’ हा कवयित्री सीमा कणबरकर यांच्या कवितांचा कार्यक्रम शनिवारी (दि. २४ ऑक्टोबर) शहीद भगतसिंग सभागृह, जिगीशी कॉम्प्लेक्स, रामदेव गल्ली, बेळगाव येथे उत्साहात पार पडला.
कार्यक्रमाच्या अध्यक्षस्थानी शब्दगंध कवी मंडळ संघाचे उपाध्यक्ष बसवंत शहापूरकर होते. व्यासपीठावर संघाचे सचिव सुधाकर गावडे आणि गोव्याचे ख्यातनाम गझलकार दत्तप्रसाद जोग उपस्थित होते.
कवयित्री सीमा कणबरकर यांनी आपल्या काव्यसादरीकरणाची सुरुवात स्त्रीभ्रूणहत्येसारख्या गंभीर सामाजिक प्रश्नाला भिडणाऱ्या ‘सावध व्हा’ या कवितेने केली.
- ‘सावध व्हा, सावध व्हा, निष्पाप कळ्यांनो सावध व्हा…
अशा शब्दांत त्यांनी स्त्रीजन्मासमोरील असुरक्षिततेचे विदारक वास्तव मांडले. जन्माला येण्यापूर्वीच मुलींचे अस्तित्व संपविणाऱ्या विकृत मानसिकतेवर त्यांनी कवितेतून प्रहार केला. स्त्रीने अन्यायाविरुद्ध सजग होऊन संघर्ष करण्याची गरजही त्यांनी अधोरेखित केली. या कवितेतील आर्तता आणि विद्रोही स्वराने रसिकांना अंतर्मुख केले.
त्यानंतर सादर केलेल्या ‘इथे तुझ्यामुळे मी’ या गीतातून त्यांनी क्रांतिज्योती सावित्रीबाई फुले यांच्या कार्याला कृतज्ञतेने अभिवादन केले. चूल आणि मूल यांच्यापुरते मर्यादित असलेले स्त्रीचे आयुष्य शिक्षणामुळे कसे बदलले, स्त्रीला स्वतःची ओळख आणि स्वतंत्र अस्तित्व कसे प्राप्त झाले, याचे भावस्पर्शी चित्रण या गीतातून उलगडले. सावित्रीबाईंच्या कार्यामुळे स्त्रीला मिळालेली नवी दिशा आणि आत्मविश्वास यांचा गौरव करणारे हे गीत त्यांनी अत्यंत सुरेल आवाजात सादर केले.
‘चक्र बदललं’ या कवितेतून त्यांनी निसर्गाच्या होत चाललेल्या ऱ्हासाचे भयावह चित्र उभे केले. वाढते तापमान, कोरड्या पडलेल्या नद्या, आटलेल्या विहिरी, भेगाळलेली जमीन आणि पाण्याविना होरपळणारे जीव यांचे वास्तव त्यांनी प्रभावीपणे मांडले. माणसाच्या वाढत्या हव्यासामुळे निसर्गाचा समतोल बिघडत चालला असून, त्याचे गंभीर परिणाम संपूर्ण सृष्टीला भोगावे लागत असल्याची जाणीव या कवितेतून करून दिली. पर्यावरणाच्या रक्षणासाठी माणसाने वेळीच जागे होण्याचा संदेशही त्यांनी दिला.
‘माय मराठीचा टिळा शोभे ललाटास जसा…’ या कवितेतून त्यांनी मराठी भाषेविषयीचा अभिमान व्यक्त केला. संतसाहित्याची समृद्ध परंपरा, मराठी भाषेतील गोडवा आणि मातृभाषेशी असलेले अतूट नाते यांचा गौरव करत त्यांनी मराठी भाषेच्या सांस्कृतिक वैभवाचे दर्शन घडविले.
‘जुने’ या कवितेतून जुन्या घराच्या आठवणींना त्यांनी उजाळा दिला. जुन्या घराच्या भिंती, करकरणारी दारे, माळ्यावरील पेटी, पोथीपुस्तके आणि काळाच्या ओघात हरवलेली माणसे यांचे हृदयस्पर्शी चित्रण त्यांनी केले. बदलत्या काळात जुन्या वास्तूंबरोबरच नातेसंबंध आणि आठवणीही कशा हरवत चालल्या आहेत, याची हुरहूर या कवितेतून व्यक्त झाली.
स्त्रीजीवनातील अन्याय, शोषण आणि पुरुषप्रधान व्यवस्थेतील विसंगतींवर भाष्य करणारी ‘नकोत मजला सात जन्म’ ही कविता विशेष लक्षवेधी ठरली. सीता, द्रौपदी, कुंती, देवकी, राधा आणि मीरा यांच्या जीवनातील दुःखाचा संदर्भ घेत त्यांनी स्त्रीच्या वाट्याला आलेल्या वेदनांचा वेध घेतला. स्त्रीकडून सात जन्मांच्या नात्याची अपेक्षा करणाऱ्या समाजात तिच्या स्वातंत्र्याचा आणि सन्मानाचा प्रश्न मात्र दुर्लक्षित राहतो, याची जाणीव या कवितेतून करून दिली. मुलाच्या जन्मासाठी आग्रही असणाऱ्या समाजाच्या मानसिकतेवरही त्यांनी प्रश्न उपस्थित केला. त्यांच्या या कवितेतील परखड विचारांनी रसिकांना विचार करायला भाग पाडले.
‘आंदण’ या कवितेतून त्यांनी शेतकरी कुटुंबाच्या दुःखाला शब्द दिले. भेगाळलेली जमीन, आटलेल्या विहिरी, पोळणारा आईचा पदर आणि काळजात वेदना घेऊन जगणारा बाप यांचे चित्रण करत त्यांनी दुष्काळग्रस्त शेतकरी कुटुंबाची व्यथा मांडली. निसर्गाच्या लहरीपणाशी आणि परिस्थितीशी संघर्ष करणाऱ्या आई-वडिलांचे दुःख या कवितेतून प्रभावीपणे व्यक्त झाले. या कवितेतील संवेदनशील आशयाने उपस्थितांची मने हेलावून गेली.
सामाजिक जाणिवांच्या कवितांबरोबरच प्रेमभावनेच्या तरल आविष्कारानेही त्यांनी रसिकांना आनंद दिला. ‘तू नसताना’ या गीतातून प्रिय व्यक्तीच्या अनुपस्थितीत जाणवणारी विरहाची हुरहूर त्यांनी व्यक्त केली. पाऊस, इंद्रधनुष्य, श्रावणातील निसर्गसौंदर्य आणि प्रिय व्यक्तीच्या सहवासाच्या आठवणी यांची सुंदर गुंफण या गीतातून अनुभवायला मिळाली. त्यांच्या मधुर गायनाने प्रेमातील कोमल भावना अधिक खुलून आल्या.
‘रोज सपनात येती’ या गीतातून त्यांनी बालपणीच्या रम्य आठवणी जागवल्या. चिंचा-आवळ्यांची चव, भातुकलीचे खेळ, शाळेची वाट, बालमैत्रिणींचा सहवास आणि माहेरच्या आठवणी यांचे भावपूर्ण चित्रण त्यांनी केले. संसाराच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये गुंतलेल्या स्त्रीच्या मनात बालपणाविषयी असलेली ओढ या गीतातून व्यक्त झाली. या गीताने उपस्थित रसिकांनाही आपल्या बालपणीच्या आठवणींत रमविले.
अशा प्रकारे स्त्रीमनाच्या विविध छटा, सामाजिक प्रश्नांची जाणीव, निसर्गाविषयीची संवेदनशीलता, माणसाच्या जगण्यातील संघर्ष आणि प्रेमभावनेची तरलता यांचा सुरेख संगम त्यांच्या काव्यसादरीकरणातून अनुभवायला मिळाला. कधी अंतर्मुख करणाऱ्या, कधी अस्वस्थ करणाऱ्या, तर कधी आठवणींच्या विश्वात घेऊन जाणाऱ्या त्यांच्या कवितांनी संपूर्ण मैफल भारावून गेली. प्रभावी शब्दफेक, आशयानुरूप आवाजातील चढउतार आणि गेय कवितांचे सुरेल सादरीकरण ही त्यांच्या काव्यवाचनाची वैशिष्ट्ये ठरली.
कार्यक्रमाच्या प्रारंभी कवयित्री उर्मिला शहा यांनी उपस्थितांचे स्वागत करून प्रास्ताविक केले. त्यांनी शब्दगंध कवी मंडळ संघाच्या साहित्यिक उपक्रमांची माहिती दिली. स्मिता किल्लेकर यांनी कवयित्री सीमा कणबरकर यांचा परिचय करून दिला. यावेळी कवयित्री सीमा कणबरकर आणि गोव्याचे ख्यातनाम गझलकार दत्तप्रसाद जोग यांचा मान्यवरांच्या हस्ते सन्मान करण्यात आला.
तत्पूर्वी आयोजित खुले कवी संमेलनही उत्स्फूर्त प्रतिसादात रंगले. या कवी संमेलनात भरत गावडे, चंद्रशेखर गायकवाड, किरण पाटील, नेहा जोशी, अक्षता यल्लुरकर, नितीन आनंदाचे, प्रा. महादेव खोत, उर्मिला शहा, परशराम खेमणे, सुधाकर गावडे आणि बसवंत शहापूरकर आदी कवींनी आपल्या कविता सादर केल्या. विविध विषयांवरील कवितांनी उपस्थित रसिकांची मने जिंकली. सामाजिक आशय, जीवनानुभव, प्रेमभावना आणि मानवी नातेसंबंध अशा विविध विषयांवरील कवितांमुळे कवी संमेलन उत्तरोत्तर बहरत गेले.
कार्यक्रमाचे सूत्रसंचालन संघाचे सचिव सुधाकर गावडे यांनी केले, तर आभारप्रदर्शन परशराम खेमणे यांनी केले. शब्दगंध कवी मंडळ संघाच्या या उपक्रमामुळे रसिकांना कवयित्री सीमा कणबरकर यांच्या काव्यविश्वाचा जवळून परिचय झाला. कवितेतील शब्द, स्वर, संवेदना आणि सामाजिक जाणिवांचा सुरेख मिलाफ घडविणारी ही काव्यमैफल रसिकांच्या स्मरणात दीर्घकाळ राहणारी ठरली.
